Autyzm wczesnodziecięcy, czyli
autyzm głęboki - jest zaburzeniem rozwojowym, w którym dochodzi do:
- nieprawidłowości zarówno w słownej jak i bezsłownej komunikacji
- zakłóceń w interakcjach międzyludzkich
- postępującej, stopniowej izolacji od świata zewnętrznego
Termin autyzm z greckiego autos - oznacza sam, zastosowany został do nazwania tej choroby ze względu na charakterystyczne zachowanie dzieci z tym schorzeniem, czyli zamykanie się w ich własnym, wewnętrznym świecie.
Na autyzm choruje około 20 000 polskich dzieci, problem autyzmu dziecka dotyka całej rodziny.
Prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzenia jest większe u rodzeństwa dzieci z tym schorzeniem. Częściej chorują chłopcy niż dziewczynki ( 4 do 1).
Do tej pory nie wyjaśniono w wyczerpujący i jednoznaczny sposób przyczyn tej choroby.
Wyróżnione są dwa czynniki:
- psychospołeczne
- biologiczne
Zwolenniecy czynników psychologicznych za przyczynę autyzmu uważali zakłócenia w tworzeniu się więzi między matką a dzieckiem. Stworzono pojęcie tzw. chłodnej emocjonalnie matki, która powoduje u dziecka brak poczucia bezpieczeństwa, lęk przed światem zewnętrznym i odmienne od przyjętych sposoby zachowania.
Teoria ta spotkała się ze sprzeciwem społecznym i wywołała poczucie winy u matek dzieci dotkniętych autyzmem. Badania odrzuciły tę koncepcję!!! Autyzm nie jest wywołany przez nieprawidłowe relacje z matką i odrzucenie.
W koncepcji psychoanalitycznej autyzm pierwszych miesięcy życia uważany jest za zwykły etap rozwojowy, wynikaący z traumatycznych doświadczeń dziecka (związanych z porodem i zerwaniem symbiozy z ciałem matki i powodujący zahamowanie rozwoju psychicznego).
Biologiczna koncepcja choroby zakłada ,że autyzm jest behawioralną reakcją na różnego stopnia nieprawidłowości w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego, spowodowanego działaniem czynników
- immunologicznych
- genetycznych (oddziaływanie wielogenowe) Autyzm u osób spokrewnionych występuje 50-200 razy częściej, ale jest to tylko predyspozycja do powstawania pewnych symptomów autyzmu, natomiast sama choroba jako całość NIE jest dziedziczna
- biochemicznych (zmiany poziomu neuroprzekaźników- serotoniny i dopaminy)
- neuroanatomicznych (zaburzenia rozwojowe ośrodkowego układu nerwowego, związane z działaniem czynników teratogennych)
- neurofizjologicznych (okołoporodowe niedotlenienie mózgu)- nie udowodniono wpływu patologii ciąży i porodu
Wyróżnia się trzy postacie autyzmu:
Typ I > to osoby pełne rezerwy i powściągliwe - wizerunek typowego autysty (stanowią one około 61% wszystkich osób z tym schorzeniem).
Typ II > to osoby pasywne. Mają lepiej rozwiniętą mowę.
Typ III> prezentowany jest przez osoby aktywne. Są one specyficzne w kontakcie, mają rozwiniętą mowę, ale nie służy ona nawiązywaniu kontaktów.
Objawy charakterystyczne dla autyzmu
Zaburzenia interakcji społecznej:
a) znaczne zaburzenie w wykorzystywaniu kontaktu wzrokowego, mimiki twarzy, postawy ciała i gestykulacji w interakcjach społecznych;
b) niedostateczny rozwój związków rówieśniczych;
c) brak spontanicznej chęci dzielenia się radością, zainteresowaniami lub osiągnięciami z innymi ludźmi;
d) brak lub odmienność reagowania na emocje innych osób; słaba integracja zachowań społecznych.
2) zaburzenia w komunikowaniu się:
a) opóźnienie lub całkowity brak rozwoju języka mówionego, ( któremu nie towarzyszy próba kompensowania za pomocą gestykulacji czy mimiki);
b) w przypadku prawidłowego rozwoju mowy, znacznie zaburzone zdolności do inicjowania lub podtrzymywania konwersacji z innymi;
c) stereotypowe i powtarzające się używanie słów i wyrażeń (echolalie);
d) brak zróżnicowanych, spontanicznych zabaw w udawanie lub zabawy w naśladowanie ról społecznych (odpowiednie do wieku rozwojowego).
3) Ograniczone, powtarzające się i stereotypowe wzorce zachowań, zainteresowań i aktywności:
a) pochłaniające przywiązanie do jednego lub więcej stereotypowych i ograniczonych wzorców zachowań o nieprawidłowej treści;
b) widoczne nieelastyczne przywiązanie do specyficznych, niefunkcjonalnych czynności i/lub ich zrytualizowanie;
c) stereotypowe i powtarzające się manieryzmy ruchowe (np. trzepotanie rękami, chodzenie na paluszkach, "tańczenie" wokół jakiegoś przedmiotu, stukanie, kręcenie palcami itp.);
d) uporczywe zaabsorbowanie cząstkowymi lub nieistotnymi właściwościami przedmiotów, takimi jak: zapach, powodowanie hałasu, powierzchnia (np. kółkami od samochodu a nie samym samochodem).
Bardzo rzadko dokonuje się poniżej 3 roku życia diagnozy autyzmu, a pełna diagnoza najczęściej stawiana jest dopiero w okolicy 4-5 roku życia dziecka. Przyczyn takiego stanu jest kilka:
-ogół zachowań dziecka często jest niejasny( nie ma dwóch takich samych osób z autyzmem) -dzieci takie mogą cierpieć na opóźnienie rozwoju motorycznego i umysłowego
10% osób autystycznych przejawia genialne zdolności w pewnych wąskich dziedzinach, jak np. muzyce, matematyce, mechanice, są to jednak uzdolnienia „wyspowe” i współistnieją ze znacznymi deficytami funkcjonowania społecznego.
Inne zaburzenia towarzyszące to:
Dzieci autystyczne mają lepszy kontakt z przedmiotami niż z osobami żywymi. Ludzie budzą w nich większe zainteresowanie gdy są na obrazkach i fotografiach niż w rzeczywistości. Niektóre z nich spędzają wiele czasu machając rękami lub chodząc na palcach. Zdarza się, że zamierają w bezruchu. Mogą całe godziny ustawiać zabawki w jakiś szczególny sposób, zamiast bawić się nimi. Każde naruszenie ich przestrzeni spowoduje, że dziecko będzie bardzo rozdrażnione. Zagniewane lub sfrustrowane zmianą utartych nawyków i znanego, bezpiecznego sobie schronienia może czasem niszczyć rzeczy, atakować innych lub ranić siebie (uderzać głową o ścianę, wyrywać sobie włosy lub gryźć ręce czy ramiona). Osoby z objawami autyzmu nie odczuwają strachu. Wynika to z niezdolności przewidywania i rozumienia skutków działań swoich i innych osób.
Do objawów, które nie pozwalają przeoczyć autyzmu u dziecka 2-letniego należą:
- „puste spojrzenie”
- zwiastuny zaburzeń rozwoju mowy
- brak reakcji na dźwięki, hałas, własne imię
- brak wskazywania przedmiotów, osób
- unikanie patrzenia w twarz
- manieryzmy ruchowe
- brak reakcji na głos (nie słucha, ignoruje)
- defekty w rozumieniu gestów
- nie rozumieją niczego co wykracza poza prosty komunikat
- instrumentalne traktowanie ciała innych osób („wspinaczki”)
- bardzo skąpe odczytywanie z twarzy (radość, smutek)
- nieumiejętność udawania
Leczenie dzieci z autyzmem jest niezbędne i musi być wielokierunkowe.Dzieci te nie uczą się same (np. poprzez naśladownictwo). Konieczna jest terapia w systemie „jeden terapeuta- jedno dziecko”. Większość dzieci usprawniana jest poprzez prowadzenie z nimi ćwiczeń metodą biohawioralną (TEACCH, ABA) z elementami innych metod np.
- Dobrego Startu M. Bogdanowicz
- Millera (program wielostronnej stymulacji psychoruchowej)
- Opcji (Son-Rise)
- EarlyBird
- Holding Time (Martha Welch)– metoda wymuszonego kontaktu
- Sherbone
- Knihla
- Dennisona
Bardzo ważne jest jak najwcześniejsze podjęcie leczenia dziecka- nieporównywalnie zwiększa to jego szanse. Małe dzieci szybciej się uczą, a ich układ nerwowy prezentuje większą plastyczność. Zaległości w zakresie wiadomości i umiejętności są mniejsze, stąd łatwiej je nadrobić, łatwiej wprowadzić dziecko w świat rówieśników. Nie dopuszcza się do narastania objawów i unika się konieczności wcześniejszego przekształcania nieprawidłowych treści i zachowań, które dziecko zdążyło już wykształcić. Ponadto rodzice małych dzieci mają wiecej energii i nadziei, nie są wypaleni przykrymi, wieloletnimi doświadczeniami.
Oprócz technik behawioralnych i stymulujących rozwój, prowadzone są zajęcia logopedyczne, fizykoterapia, a w razie konieczności dołączane są leki (ale mają one zadanie tylko i wyłącznie pomocnicze). Znaczna część chorych nie będzie zdolna do samodzielnego życia, ale na pewno w każdym przypadku terapia może znacznie poprawić ich stan.
