Wyróżnia się dwa rodzaje przeszczepu szpiku:
- autologiczny
- allogeniczny
Przeszczepienie własnego (autologicznego) szpiku to wspomaganie chemioterapii lub radiochemioterapii nowotworów. W zakres chorób leczonych tą metodą wchodzi nie tylko białaczka, ale także lite nowotwory.
Przeszczepianie autologicznego szpiku coraz częściej zastępowane jest przeszczepianiem komórek macierzystych uzyskanych z krwi obwodowej (peri-pherial blood stem cell transplantation - PBSCT).
Przeszczep allogenicznego szpiku ma za cel rekonstytucję układu odpornościowego i/lub krwiotwórczego przy takich chorobach, jak:
- białaczki (ostre i przewlekłe)
- szpiczak mnogi
- nieodwracalne uszkodzenie szpiku w trakcie chemioterapii guzów litych
- niedokrwistość aplastyczna
- niedobór odporności (ciężki i złożony)
- wrodzone choroby spichrzeniowe
- osteopetroza
Przyszły biorca szpiku wymaga intensywnego przygotowania polegającego na zniszczeniu jego własnego układu odpornościowego i krwiotwórczego w celu niedopuszczenia do odrzucenia przeszczepu i równocześnie wytworzenia mikrośrodowiska dla nowych komórek krwiotwórczych (ten przygotowawczy proces nie obejmuje dzieci z wrodzonym niedoborem odporności). Odpowiednie przygotowanie biorcy (conditioning) polega na powtarzanym podawaniu kombinacji mielotoksycznych leków alkilujących. Zwykle podaje sie takze środki immunosupresyjne albo poddaje się całe ciało chorego napromienieniu.
Szpik człowieka dorosłego zawiera komórki macierzyste krwiotworzenia, limfopoezy oraz dojrzałe limfocyty T. Po przygotowaniu biorcy leczeniem immunosupresyjnym jego układ odpornościowy i elementy układu odpornościowego przeszczepionego szpiku powinny się znajdować w równowadze. Przewaga odpowiedzi biorcy może prowadzić do odrzucenia szpiku, natomiast dominacja układu odpornościowego dawcy powoduje wystąpienie choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi (graft versus host - GVH). W celu zmniejszenia ryzyka powstania tych niezwykle groźnych dla życia powikłań, przeszczepienia allogenicznego szpiku przeprowadza się przeważnie między rodzeństwem o identycznych antygenach HLA, których limfocyty nie ulegają wzajemnemu pobudzeniu w MLC. Tym samym istnieje mniejsze ryzyko niezgodności w obrębie innych układów, takich jak np. słabe antygeny zgodności tkankowej.
Im większe zróżnicowanie między genami biorcy i dawcy- tym większe ryzyko powikłań przeszczepu. Wcześniejsze uczulenie antygenami HLA, niedostateczna liczba podanych komórek i usunięcie z zawiesiny limfocytów T - to czynniki również zwiększające ryzyko niepowodzenia przeszczepu.
